هەواڵ

-

بەبێ پلانی حكومی‌و پراكتیزەكردنی میكانیزمی بازاڕ ‌

فه‌یسه‌ڵ عه‌لی‌
8/24/2014 4:04:21 AM 627 ‌جار خوێندراوه‌ته‌وه

هەموو كۆمەڵگەكان رووبەڕووی كێشەی گەڕانن بەدوای باشترین رێگەی ‏بەكارهێنانی دەرامەتە ئابوورییەكانیاندا، تاوەكو بەشێوەیەكی ‏نموونەیی پێداویستیی تاك‌و دامەزراوەكانی كۆمەڵگەكانیان دابین ‏بكەن‌و گەشەپێدانی ئابووری‌و كۆمەڵایەتی بەدیبهێنن. ئەو ‏دەرامەتانەی كۆمەڵگە هەیەتی دەگمەنن، چونكە ناتوانێ ئارەزووە ‏بێسنورەكانی تاكەكانی دابین بكات. لەبەرئەوە ئەركی هەموو ‏كۆمەڵگەیەكە، كە ئەوە دیاری بكات، كە (چی، چۆن، بۆ كێ) بەرهەم ‏بهێنین؟ واتە ئەو كاڵاو خزمەتگوزارییانە چین كە دەبێ لەسەر حسابی ‏كاڵاو خزمەتگوزارییەكانی تر، كە ئەولەویەتی نییە بەرهەمی بهێنن، ‏رێگەی بەرهەمهێنانی پەیڕەوكراو چییە؟ ئایا چڕی سەرمایەیە؟ یان ‏پشتبەستنە بەزۆری دەستی كار، دوای ئەوەش رێگەی دابەشكردنی ‏داهاتە، كێ سوودمەندە لەدەستكەوتی پرۆسەی بەرهەمداری؟ ‏وەڵامدانەوەی ئەو سێ پرسیارە، سیستمی سیاسی‌و ئابووریی ‏كۆمەڵگەكان دروست دەكات، ئەركی سیستمە سیاسی‌و ئابوورییەكان ‏داڕشتنی رێوشوێنەكانی دروستكردنی بڕیاری كۆمەڵایەتییە، ‏لەبەكارهێنان‌و ئیدارەدانی دەرامەتە ئابوورییەكان. لەبەرئەوە ‏لەشێوازی دروستكردنی بڕیاردا جیاوازی لەنێوان دەوڵەتاندا هەیە، ئەم ‏جیاوازییە زۆرجار تێكەڵەیەكە لەئاستە جیاوازەكانی پراكتیزەكردنی ‏میكانیزمی بازاڕو پلانی حكومی. ‏
کڕیارو فرۆشیار
هێندێك كۆمەڵگە بەشێوەیەكی بەرچاو بەلای پراكتیزەكردنی ‏ئابووریی بازاڕدا دایدەشكێنیت، بەجۆرێك كە بڕیارەكانی بەكاربردن‌و ‏وەبەرهێنانی تاكەكان بەكارهێنانی دەرامەتەكانی ئابووریی دیاری ‏دەكات. سیستمی بازار، وەك ئەندیكەیتەری بەها پشت بەنرخ ‏دەبەستێت، كە تاكەكانی لەسەر كاڵاو خزمەتگوزارییەكانی دایدەنێن‌و ‏پاشان لێوەی هاوسەنگیی نێوان خواست‌و خستنەڕوو لەڕێی كێبڕكێیەوە ‏دیاری دەكەن. هاوسەنگیی نێوان خواست‌و خستنەروو لانیكەم لەڕووی ‏تیۆرییەوە بەدیهێنانی كەفائەتی بەرهەمهێنانە، ئەوەی لەڕووی ‏كۆمەڵایەتییەوە پێویستە بەرهەمهاتووە. لەگەڵ ئەوەی میكانیزمی ‏بازاڕ كەفائەتی باشی هەیەو ئازادی بژاردەكردنی بەكاربردن‌و ‏وەبەرهێنان بەتاكەكانی دەدات، بەڵام لەپێشكەشكردنی هەندێك كاڵاو ‏خزمەتگوزاریی تایبەت كە سوودەكەی هەردوو لایەنی (كڕیار‌و ‏فرۆشیار) تێپەڕدەكات، شكست دەهێنێت، ئەوەش دەخوازێت كە ‏حكومەت كار بۆ دابینكردنیان بكات. بۆ نموونە، خوێندن ‏خزمەتگوزارییەكە كە سوودەكەی تەنیا لە خوێندكاردا كورت نابێتەوە، ‏بەڵكو بۆ تەواوی كۆمەڵگەیە، تاكی بەرهەمهێن لەڕووی بەرهەمداری‌و ‏پابەندبوون‌و دسپلینەوە باشترە، لێرەوە چەند پرسیارێكی گرنگ ‏دێتەپێشەوە: چ كاتێك باشە بۆ بەرهەمهێنان لەڕێی بازاڕەوە؟ چ كاتێك ‏باشە بۆ ئەوەی لەڕێی كەرتی گشتییەوە پێشكەش بكرێ؟ ئایا دەكرێ ‏ئەو دوو سیستمە لەیەك سیستمدا كۆبكرێنەوە؟ ئایا پراكتیزەكردنی ‏سیستمێكیان لەسەر حسابی ئەویتریان دەبێت؟ ئەگەر وابوو، رێژەی ‏نموونەیی نێوان رۆڵی كەرتی تایبەت‌و كەرتی گشتی لەئابوورییدا ‏چەندە؟ بەراوردكاری نێوان باشەی ئەو دوو سیستمەدا لەنێوان ئازادی ‏تاكەكەسی بژاردەكردن كە سیستمی بازاڕ بەتاكەكانی دەبەخشێت‌و ئەو ‏خۆشگوزەرانییە كۆمەڵایەتییەی كە كەرتی گشتی بەدی دەهێنیت، ئەمە ‏لەلایەك‌و لەلایەكی تریشەوە، ئاستی تواناو ئارەزووەكانی تاكەكانی ‏كۆمەڵگەیە. یان ئەوەتا تاكەكان خۆیان لەڕێی بازاڕەوە بڕیار دەدەن، ‏یان بڕیارەكە بە كۆمەڵ لەڕێی حكومەتەوە دەدرێت. ئەگەر ‏بڕیاردانەكە لەڕێی حكومەتەوە بێت، ئەگەر ئەوە لەڕێگەی ‏حكومەتەوە بكرێت، ئەوا گفتوگۆكە دەبێتە شێوازی دەركردنی بڕیاری ‏گشتی، واتە ئاستی بەشداریكردنی جەماوەر لەدروستكردنی بڕیاردا. ‏بەڵام لێهاتووی وەك پێوەرێكی بنەڕەتی حوكمدان لەسەر شێوازی ‏بەكاربردنی دەرامەتەكانی كۆمەڵگە دەمێنێتەوە، چ ئەوە لەڕێی بازاڕ ‏یان حكومەتەوە بێت. مەبەست لەلێهاتوویی بەرهەمهێنانی ئەوەی ‏كۆمەڵگە دەیەوێت، واتە گرێدان لەنێوان بەكاربردنی دەرامەتەكان‌و ‏ئاستی بەجێهێنانی پێداویستییەكانی تاكەكان‌و كۆمەڵگە.‏
ئەوەی سەرەوە، پێشەكییەك بوو بۆ روونكردنەوەی ئەو بڕیارانەی كە ‏كۆمەڵگە دەبێ هۆشیارانە دەری بكات‌و مەبەستێكی روونی ‏لەبەدیهێنانی لێهاتوویی‌و كاراییەوە هەبێت. ناكرێ خزمەتگوزارییەك ‏پێشكەش بكەیت‌و دوای ئەوەش بیر لەچۆنیەتی دابەشكردنی ئەو ‏خزمەتگوزارییە بكەیتەوە، ئەمە وەك ئەوە وایە كە عەرەبانەت پێش ‏ئەسپ خستبێت، بڕیاری زیرەكانە گرێدانی هۆكار بە ئەنجامەوەیە ‏نەك بەپێچەوانەوە، لەحاڵەتی خوێندنی باڵادا، هەروەك هەموو كەرتە ‏حكومییەكانی تر، مەدخەلات‌و مەخرەجات پێكەوە گرێ نادرێن، بۆ ‏نموونە، پێداویستییەكی كۆمەڵایەتی زۆر لەلایەن دەرچوانی ‏ئامادەییەوە هەیە لەسەر كۆلیجی پزیشكی‌و ئەندازیاری، لەگەڵ ئەو ‏خواستە زۆردا، بەهۆی سنورداریی شوێنەوە (مقعد) ژمارەیەكی كەم ‏وەردەگیرێن، زۆرینەش ناچار دەكرێن بەرەو پسپۆری تر بچن كە ‏ئارەزووی ناكەن، یان لانیكەم لەم قۆناغەدا هیچ ئەولەویەتییەكی ‏كۆمەڵایەتی نییە. لێرەدا روون دەبێتەوە، كە لاسەنگییەك ‏لەبەكارهێنانی كارای ئەو دەرامەتە مرۆییانەدا هەیە. ‏
وەڵامی خواستەکانی کۆمەڵگا
هۆكاری بەرزبوونی خواست لەسەر پسپۆرێتیی پزیشكی‌و ئەندازیاری ‏بۆ بوونی دەرفەتی كار بەكرێی بەرز بەبەراورد بە پسپۆرییەكان تر ‏دەگەڕێتەوە. بەرزبوونی كرێ وەك پێشتر روونكرایەوە، رەنگدانەوەی ‏ئەو بەهایەیە كە كۆمەڵگە لەسەر بەرهەمێكی دادەنێت. لەبەرئەوە ‏عەقڵانیەت‌و باش بەكارهێنانی دەرامەتەكان ئەوەیە كە دەبێ وەڵامی ‏خواستەكانی كۆمەڵگە بداتەوە، كە دەخوازێ وەرگرتنی خوێندكاران لەو ‏پسپۆرییانە فراوان بكرێت، پرسیارەكە ئەمەیە، بۆ ئەو هەنگاوە ‏نانرێت؟ وەڵامەكە لەپێشەكی ئەم نوسینەدایە، ئێمە پەیڕەوی ‏میكانیزمی بازاڕ ناكەین لەدیاریكردنی پێداویستییە فعلی‌و ‏راستەقینەكان لەپسپۆرییە ئەكادیمییەكان، لەهەمان كاتدا پلانیكی ‏ستراتیجیی نیشتمانی دامەزراو لەسەر ئەولەویەتی كۆمەڵگە‌و ‏پێداویستییەكانی داهاتووی بوونی نییە. لەبەر ئەوە كێشەیەكی ‏ئیداریی پەیوەندیدار بەدروستكردنی بڕیارەوە هەیە. وەزارەتی ‏خوێندنی باڵا خۆی لەرەوشێكدا دەبینێت كەپابەندكراوە بەسیستمێكی ‏دارایی‌و بوارێكی باشی بۆ ناڕەخسێنێت كە بتوانێ گۆڕانكاریی پێویست ‏بكات. هەروەها كێشەیەكی تریش هەیە، ئەویش پەیوەندیی ‏بەپراكتیزە نەكردنی پێوەرە پیشەییەكانەوە هەیە لەشوێنی كاركردندا، ‏ئەوەش بەهای بڕوانامەی زانستی‌و پشت بەستن بەدەستپێشخەری ‏فەرمانبەر دادەبەزێنێت. بەم جۆرە چەمكی خوێندنی باڵا لەخواستێكی ‏پیشەییەوە بۆتە روویەكی كۆمەڵایەتی، ئەوەی ئەم ئاراستەیەی ‏بەهێزكرد، سیاسەتی دامەزراندنی حكومەتە، كە كاری لەسەر ‏پسپۆڕی‌و تواناكان نەكردووەو تەنیا دۆزینەوەی وەزیفەیە بۆ ‏دەرچووەكان، نەك ئەوەی بەرهەمداریی زیادبكەن، ئەم رەوشە ‏نادروستە، پێویستی بە گۆڕانكاریی ریشەییە لەشێوازی دروستكردنی ‏بڕیاردا، تاوەكو كەفائەت‌و كاریگەریی زیاتر بێت‌و وەڵامی پێداویستییە ‏فعلییەكانی كۆمەڵگە بداتەوە. لەبەرئەوە پێشنیارێك دەخەینەڕوو، ‏بەوەی زانكۆكان بكرێنە دامەزراوەیەكی قازانج نەویست، ئەنجومەنێكی ‏ئەمینداریی بۆ پێك بهێندرێت، ئەندامەكانی لەپێكهاتە جیاوازەكانی ‏كۆمەڵگە پێك بێت‌و سەربەخۆیی ئیداری‌و دارایی هەبێت. بەمەش ‏زانكۆكان لەو كۆتوبەندە بیرۆكراتییە رزگاری دەبێت، كە تواناكانی ‏لەدەركردنی ئەو بڕیارانەی كە كۆمەڵگە دەیخوازێت، سنوردار كردووە. ‏
ئەو تەرتیبە ئیدارییە رێگەی پێ دەدات كە سوود لەمیكانیزمەكانی ‏بازاڕ وەربگرێت، تاوەكو باشتر لەئەندیكەیتەرەكانی بازاڕی كار ‏بڕوانێت، لەهەمان كاتیشدا زامنی بەشداری كۆمەڵگەیی دەكات‌و ‏بەرژەوەندییە گشتییەكان بەدی دەهێنێت، یان درێژە بەم رەوشەی ‏ئێستای میكانیزمی وەرگرتن لەزانكۆكان بدرێت، كە نەپلانی حكومی ‏هەیە‌و نەمیكانیزمەكانی بازاڕ پراكتیزە دەكرێت.‏

Copyright © 2012. all rights reserved . Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure