هەواڵ

-

شەڕی داعش‌و شەڕی دیجیتاڵ

به‌یان سه‌لمان‌
7/13/2014 7:08:28 AM 532 ‌جار خوێندراوه‌ته‌وه

ئەگەر كارئەكتەری ئامێری نوێ‌و لایەنی خەیاڵیی لەداهێنانی ئەو ئامێرانە نموونەیەكی سەرسامكەربن، چی ڕێگرە لەوەی نەوەی نوێی تیرۆریستەكان لەناو هەناوی دیجیتاڵ هاتبن‌و هی تریش پەروەردەكەن؟
خاچپەرست‌و لادەرەكان
لەمێژووی فەرەنسا، هێرشەكانی ئەلبیژوا Albigeois لەنێوان ساڵێ ١٢٠٨ بۆ ١٢٢٩، كۆمەڵێ شەڕبوون خاچ پەرستەكان دژی (لادەرەكان) پێی هەڵسان، یەكێك لەكوشتارە ترسناكەكانی ئەو سەردەمە لەكاتی ئابلۆقەدانی شاری بیزیێە لەناوچەی هێرۆڵت بوو، لە ١٤ی كانونی دووهەم، (پاپ ئینوسانت سێ) بڕیاریدا شەڕ دژی كاتارەكان هەڵگیرسێنێ، كاتاریزم بزوتنەوەیەكە لەسەدەكانی ناوەڕاست دامەزرا، كە تێكەڵەیەكە لەمانشێیزم (مانی)‌و مەسیحییەت، بۆ لەناوبردنیان خاچ پەرستەكان كوشتاری سەرانسەریان دژیان كردوە.
بۆ هێڕشكردنە سەر بیزیێە، جڵەوی ئەم كوشتارە دراوەتە دەستی ئارنۆ ئامۆری (بەئارنۆ ئامالریك، ناسراوە)‌و گوایە فەرمانی پێدراوە بەپێی ئەم ڕستەیە كە دێینەوە سەر ڕیشەی: <>هەموویان بكوژن، خوا دڵسۆزانی خۆی دەناسێتەوە!>>. لێرەدا پاش ماوەیەكی زۆر لەئابلۆقەدانی بیزیێە بە ٢٠هەزار سەرباز، ئەوجا دەكەونە شارەكەو ١٥ بۆ ٢٠ هەزار كەس كوژران، دواتر ئەمە بەگەورەترین قەسابخانە ناوزەندی دەركرد، ئەم كوشتارە پێشتر پلانی بۆ كێشرابوو تا كاتارەكان لەشارەكانی تر بتۆقێنن‌و ئابلۆقەدانیان ئاسان بكەنەوە.
خودی ئەو ڕستەییەی سەرەوە بەشێوەیەكی ئەپۆكریف كاری پێكراوە، واتە بەشیوەیەكی نهێنی كە كەس بەڕاستی سەرچاوەی وتەبێژەكەی نازانێ كێیە، بەڵام لەلایەن سێزێر دو هایسترباخ، قەشەیەكی گەورەی ئەڵمانە، سەر بەپلەی ئاینی مەسیحی (سیسترسیان)ە. ئەم لەدەقێكیدا ئاماژەی پێكردوە.
با بگەڕێینەوە سەر ئەم ڕستەیەو هیتلەر، لەمێژووی كوردیش، سەردەمی سەدام (كە دەكاتە دوێنێ!)، لەژینۆسایدی جوڵەكە، پلانی ستراتیژی هەبوو بۆ لەناوبردنی گشت، تەنانەت ئەو جولەكە كەمانەی بەناچاریی سیخوڕییان بۆ دەكرد، هەمان پلانی ستراتیژی بۆ كورد داندرابوو، ئەو مێژووانە بەلەناوچوونی فەرماندەكانیان لەو جێیانەدا پەتیان پچڕا، دەنا ئەو كردارە هەر بەردەوام دەبوو.
شەڕی مەزهەبی‌و تائیفی‌و رەگەزپەرستی لەهەموو مێژوویەكدا هەبووەو بەردەوامە، بەڵام ئایا ئەم شەڕانە ڕاست‌و ڕەوان پەیوەندییان بەو لایەنانە هەبووە؟ ئەم شەڕەی، نەوەی دیجیتاڵ پێی هەڵدەستن زۆر ترسناكترە لەوانەی بەزەبری شمشێرو تەور ئەنجام دەدران، چونكو ستراتیژیەتێكی تری لەپشتەوەیە، خەفەكردنی ئەو بیركردەنەوەییەی لەپشتە كە هەوڵ بۆ ئازادی‌و دیموكراسی دەدات، ئەمە بێ هۆ نیە، كێشەیەك نیە لەئارا، بەناوی ئیسلام، داعش وێنەی (كلۆن) هەموو ئەو گروپە پەرت‌و بڵاوانەیە كە بەجەستە جیهانیان پڕكردوەو سنوورەكانی دونیا دەبڕن، بەڵام هیچ ڕۆڵێكی ڕاستەقینەیان لەژیاندا نییە، وەك مرۆڤ هەرچی بوونیانە لێی داماڵراون، دروستبوونی ئەم سوپایانە، هیچ جیاوازییەكی نییە لەگەڵ دروستكردنی سەربازی یونیڤریسەڵ بۆ ئەوەی دونیا هەمیشە بۆ قازانجی لایەك ساغ بێتەوە، بەرد هاوێشتنە بۆ ناو ئاوێك كە هەرگیز نابێ ئارام بێت.
بەرامبەر بەمە، ئەو شەڕەی لەڕۆژئاوا لەئارادایە، بەئاشكراو نهێنی، بەرامبەر بەم شەڕانەیە كە لەجیهانی رۆژهەڵات هەڵگیرساو بەردەوامن، ئەگەر بەهانەی دیكتاتۆرو ئیسلامیزم وەك مۆركێك لكابێ بەوڵاتانی رۆژهەڵات، ئەوە لەڕۆژئاوا شەڕی ئابووری، دارایی، هەڵسەنگاندنی دەسەڵات لەڕێگای دەستگرتن بەسەر دارایی دونیاو بەنێوەندی كۆنتڕۆڵكردنی ئەویتر ئەنجام دەدرێ، بەتایبەتی كۆنتڕۆڵكردن بەنێوەندی ئەنفۆرماتیك، لەم جۆرە شەڕە، كوشتاری جەستەیی لێ نابێتەوە، بەڵكو كوشتار لەئاستی تێكشكانی بنەمای ئابووری‌و داراییە.
ئەمریكاو دژەكانی
لەبابەتێكدا (تەماشای سەرچاوەی كۆتایی) ئەوە دەوروژێنێ چۆن ئەمڕۆ ئەمریكا ئامرازی سەرسامكەری هەیە بۆ وەستانەوە بەدژی هەموو ئەو وڵات‌و لایەنانەی دژی سیاسەتی ئەوانن، نموونەكەی لەدۆخی هەنوكەی ئۆكرانیا دەبیندرێ كە چۆن ئەوروپاو ئەمریكا شەڕێكی دارایی بەرامبەر ڕووسیا دەكەن، كێشەی گەورە لەمەشدا ئەو گەلەكۆمەكیە نییە كە دژی ڕووسیا دەیكەن، بەڵكو خودی ڕووسیایە كە كاتێ وڵامی ئەم شەڕەیان بەسیبەر- شەڕ بداتەوە، واتە شەڕی لەكارخستنی هەموو سیستەمە ئەنفۆرماتیكەكان كە ئەوان لەو بوارە زۆر بەتوانان، ئەم جۆرە شەڕە دەكاتە چی؟ نزیكەی وەستانی هەموو شتێك، هەر لایەك بەوی ترەوە بەندە، لەسەتەلایتەكانی ئاسمانەوە بۆ كەشتیەكانی دەریا، بۆ كۆمپانیا زەبەلاحەكان، وەك ئۆتۆمبیل‌و فڕۆكەو قیتارو میرۆو تەنانەت پاسیش، ئەوجا سیستەمی ئاوڕاكێشان، كارەبا، بانكەكان، بورسەی دراو گۆڕینەوە، سوپەرماركیتەكان، شوێنی كاركردن‌و بەڕێوبەرایەتیەكان، سەر شەقام‌و ناو ماڵیش، ئەم شەڕە سەربازییە هێزەكانی ڤیرتوەل پێی هەڵدەستن، ئەم جۆرە كارە ساڵانێكی زۆر ئیشكردنی دەوێ‌و تێچوونی زۆرە تا سوپایەك پێك دەهێندرێ، لێرەشدا ئەم سەربازانە ئاماتۆر نین (بۆ خۆشی خۆیان بەو كارە هەڵناسن)، بەڵكو پرۆفیشناڵن‌و ساڵانێكی زۆر مەشقیان كردوە، كەواتە لەقازانجی لایەنێك، وڵاتێك، هێزێك، لەتاكەوە بۆ كۆمەڵ، هەمەووان دەگرێتەوە، بێگومان چین یەكێكە لەو وڵاتانەی شەڕی خۆی دژ بەئەوانی تر بەسیبەر-سیخور دەیكات، وەك ئەو یەكەییەی ژمارەی 61398 هەڵگرتوەو بەسوپای تایبەتی چین ناسراوە، كە هێزێكی پێكهێنراون بۆ سیخوڕیی‌و پاراستن‌و هێڕشكردنی ئەنفۆرماتیكی وڵاتانی تر، ئەم جۆرە شەڕانەش بەرەو شەڕی ئەلیكترۆن دەچن، بۆ نموونە لەڕێی كۆنتڕۆڵكردنی ماگناتیكی‌و درێژیی شەپۆلەكان‌و بەكاربردنی فڕۆكەی بێ فڕۆكەوان...هتد.
سەرچاوەی چەك‌و دارایی داعش
پرسیارێكی سادە هەیە كە بیكەین: نەوەی داعش چەك‌و بەتایبەتی موشەكی درێژمەودای سكودیان لەكوێ بوو؟ هەر پارچە قوماشەكانی بەریان ماییەی بیركردەنەوەیە! ئەوجا مەسەلەی تۆڕی كۆمەڵایەتی‌و ئامێری سەرسورهێنەری نوێی هاوپەیوەندی بەشێوەیەكی تۆكمە كە دەیان كۆدو هێمای تێدا بەكاردەبرێ، مەگەر فریشتە سیخورەكان بتوانن چفرەكانیان بكەنەوە، لەسەرێكی تریشەوە، لەوە سادەتر نیە بەشەڕی ئاینی‌و مەزەهەبی تەماشای بكەین، چونكە هەر لەو نموونەیەی پێشتر ئاماژەم پێكرد لەمێژووی شاری بیزیێە لەفەرەنسا، ئەو شەڕە بەناو خاچ پەرستەكانەوە كرا، دژ بەوانەی بەلادەر تەماشاكران لەئاینی مەسیحی، ئامانجی ڕاستی شەڕەكەش بەرفراوانكردنی دەسەڵاتی پادشایەتی ئەو سەردەم بووە بۆسەر پانتاییەكی زۆرتر كە سیستەمی دەرەبەگایەتی تێدا بەرپابووە، كوشتنی جوڵەكەش بریتی نەبوو لەقینێكی ڕووت، بەڵكو تێكەڵ بوو بەلێدانی ستروكتوری ئابووری جولەكەكان، لەئەنفالەكانیش دێ‌و گوندو كشتوكاڵ‌و ماڵاتی دونیا تیا چوو، كە پێویستە كورد وەك جولەكەو ئەرمەنەكان نەك تەنها باسی ژمارەی كەسەكان بكەن كە سەرونوگمكران، بەڵكو باس لەقەرەبووكردنەوەی ماڵاتی ئەو خێزانانەش بكەن، لەهەموو دۆخێكی وەهادا ئامانجی سیاسی‌و بەرفراوانكردنی دەسەڵات‌و دەستبەسەرا گرتنی سەرچاوەی ئابووری، بەهاوشانی كرداری تایفی‌و مەزەهەبی‌و رەگەزپەرستی دێت‌و ناوی تری لێ دەنێن، بگرە ئەوەی یەكەم لەژێر چەتری ئەوەی دووهەمدا ئەنجام دەدرێ.
داعش نوێنەری دەوڵەتی ئیسلامیی نییە، ئەوەندەی نوێنەری رۆحیەتێكی ناسەقامگیرە، هەروەك جیوە كە فۆرمەكانی بەگەرمی و ساردیی دەگۆڕێن، چونكو دەسەڵاتی لە یەك شوێن ناوەستێ، ئامانجیشی یەك شوێن نییە، بەڵكو هەموو هەوڵەكە لە ئێستادا نیشتنەوەیە پاش فڕینێكی زۆر و جێگیربوونە، ئەوسا پەلی تر دەهاوێژێ. بەرەو كوێ؟ ئەوەی دوورترە، بەلام ئاسانتر دێتە دەست؟ وەك هێزی عێراقی مالكی كە تەنها لە ڕووكەشدا بە سوپا دەچێ؟ یان ئەوەی نزیكترە، بەڵام جارێ قورسە بێتە دەست؟
*سەرچاوەی ئەنسكلوپێدیای لاروسی فەرەنسی گەورە، بۆ هەموو زانیاریەكان دەربارەی ئەلبیژواو شەڕی دژ بەكاتاركان.

Copyright © 2012. all rights reserved . Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure